Tìm hiểu về Smart Contract (Hợp đồng thông minh)

Hợp đồng thông minh (Smart Contract) là gì?

Hợp đồng theo nghĩa truyền thống là một thỏa thuận giữa hai bên hoặc nhiều hơn để làm hoặc không làm điều gì đó để đổi lấy cái gì khác. Mỗi bên phải tin tưởng bên kia để hoàn thành nghĩa vụ của mình.

Hợp đồng thông minh có cùng một loại thỏa thuận để hành động hoặc không hành động, nhưng chúng loại bỏ sự cần thiết cho một sự tin tưởng giữa các bên. Điều này là bởi vì một hợp đồng thông minh được xác định bởi mã và được thực thi (hoặc được thi hành) bởi mã, tự động mà không theo chủ ý của một ai. Trong thực tế, ba yếu tố của hợp đồng thông minh làm cho chúng khác biệt là tự chủ, tự cung tự cấpphi tập trung.

Tự chủ nghĩa là sau khi nó được đưa ra và chạy, hợp đồng và yếu tố khởi đầu của nó không cần tiếp xúc gì thêm. Thứ hai, các hợp đồng thông minh có thể tự cung tự cấp về khả năng sắp xếp các nguồn lực – tức là huy động vốn bằng cách cung cấp dịch vụ hoặc phát hành vốn cổ phần và sử dụng các nguồn lực cần thiết, chẳng hạn như năng lực xử lý hoặc lưu trữ. Thứ ba, các hợp đồng thông minh phi tập trung ở chỗ chúng không tồn tại trên một máy chủ tập trung duy nhất; chúng phân tán và tự thực hiện trên các node mạng.

Ví dụ điển hình được sử dụng để chứng minh hợp đồng thông minh dưới dạng mã thực hiện một cách tự động là một máy bán hàng tự động. Không giống như một người, mỗi máy bán hàng tự động hoạt động theo thuật toán; cùng một tập lệnh được theo sau mỗi lần trong mọi trường hợp. Khi bạn nhét tiền vào và thực hiện một lựa chọn, một sản phẩm được đưa ra. Không có khả năng rằng, máy thấy không thích tuân thủ hợp đồng hôm nay, hay chỉ tuân thủ một phần (miễn là nó không bị hỏng). Một hợp đồng thông minh tương tự như vậy, không thể không thực hiện mã đã định trước. “Mã là luật”, nghĩa là mã sẽ thực hiện mà không có gì cản trở.

Lịch sử ra đời của hợp đồng thông minh

Ý tưởng này ban đầu được đưa ra bởi nhà khoa học máy tính và viết mật mã Nick Szabo vào năm 1994. Ông nhận ra rằng sổ cái phi tập trung có thể được sử dụng cho các hợp đồng thông minh, hay còn gọi là hợp đồng tự thực hiện, hợp đồng blockchain hay hợp đồng kỹ thuật số.

Tuy nhiên, tại thời điểm ấy, vẫn chưa có đủ phương tiện và môi trường thích hợp để hiện thực hóa tất cả.

Thế nhưng mọi chuyện đã thay đổi với sự ra đời và phát triển của công nghệ Blockchain.

Bitcoin đã đặt ra những nền tảng cơ bản cho việc thiết lập hợp đồng trên Blockchain. Tuy nhiên, nó vẫn chưa thể thỏa mãn mọi yêu cầu. Chỉ đến khi Ethereum xuất hiện thì ý tưởng hợp đồng thông minh mới được phổ biến đến cho mọi người dùng, cung cấp cho ta thêm một phương thức mới để thiết lập hợp đồng.

Hợp đồng thông minh triển khai thế nào?

Các thuật toán chịu lỗi của Byzantine cho phép bảo mật kỹ thuật số thông qua phân cấp để hình thành các hợp đồng thông minh. Ngoài ra, các ngôn ngữ lập trình với nhiều mức độ hoàn thiện Turing khác nhau như là một tính năng tích hợp của một số blockchain giúp cho việc tạo ra logic tinh vi tùy chỉnh có thể.

Các ví dụ đáng chú ý về việc triển khai hợp đồng thông minh bao gồm:

  • Bitcoin cũng cung cấp ngôn ngữ Script không hoàn chỉnh cho phép tạo ra các hợp đồng thông minh tùy chỉnh trên Bitcoin như: tài khoản đa cấp, kênh thanh toán, ký quỹ, khóa thời gian, giao dịch chuỗi chéo nguyên tử (atomic cross-chain trading), oracle hoặc xổ số đa phương không nhà điều hành.
  • Ethereum thực hiện một ngôn ngữ gần như hoàn chỉnh Turing trên blockchain của nó.
  • Ripple (Codius), việc phát triển hợp đồng thông minh đã bị dừng lại vào năm 2015.

Ví dụ về hợp đồng thông minh

Dưới đây là mã cho một hợp đồng thông minh cơ bản được viết trên Ethereum blockchain. Hợp đồng có thể được mã hóa trên bất kỳ blockchain nào, nhưng Ethereum chủ yếu được sử dụng vì nó mang lại khả năng xử lý không giới hạn.

Một ví dụ hợp đồng thông minh trên Ethereum. Nguồn: https://www.ethereum.org/token

Hợp đồng quy định rằng người tạo ra hợp đồng sẽ được trao 10.000 BTC (tức là bitcoin); nó cho phép bất cứ ai có đủ số dư để phân phối các BTC này cho người khác.

Các ứng dụng của Hợp đồng thông minh

Bầu cử – Bỏ phiếu

Nhiều tổ chức, chính phủ khẳng định rằng hệ thống bỏ phiếu của họ rất khó bị gian lận, nhưng dù sao, hợp đồng thông minh sẽ xóa tan mọi lo ngại bằng cách cung cấp một hệ thống an toàn hơn nhiều. Phiếu bầu được bảo vệ bằng sổ cái sẽ cần được giải mã và đòi hỏi sức mạnh tính toán “cực khủng” để truy cập. Không ai có sức mạnh tính toán lớn như vậy!

Ngoài ra, hợp đồng thông minh có thể tăng tỷ lệ cử tri đi bỏ phiếu ở những nơi có tỷ lệ cử tri đi bỏ phiếu thấp. Phần lớn là do những bất tiện trong quy trình bỏ phiếu bao gồm xếp hàng, trình diện thẻ căn cước công dân và hoàn thành các biểu mẫu. Với hợp đồng thông minh, mọi người có thể thực hiện các quy trình ấy nhanh chóng, thực hiện tốt quyền và nghĩa vụ bầu cử của mình, từ đó gia tăng tỷ lệ cử trị đi bỏ phiếu.

Quản lý

Blockchain không chỉ cung cấp một sổ cái duy nhất như một nguồn tin cậy, mà còn làm giảm đi nhiều mâu thuẫn, xung đột có thể xảy ra trong giao tiếp và quy trình làm việc bởi tính chính xác, minh bạch và hệ thống tự động của nó. Thông thường, các hoạt động kinh doanh gặp phải rất nhiều phát sinh trong nội bộ hay ở bên ngoài trong khi chờ được phê duyệt. Một sổ cái blockchain sẽ hợp lý hóa điều này. Nó cũng cắt bỏ những “sai số” thường xảy ra với quá trình xử lý độc lập vốn có thể dẫn đến các vụ kiện tốn kém và sự chậm trễ trong giải quyết.

Xe hơi

Không hề nghi ngờ gì về việc chúng ta đang tiến bộ và phát triển từng ngày, hướng tới một kỷ nguyên mới với sự có mặt của robot siêu thông minh. Hãy nghĩ về một tương lai nơi mọi thứ đều được tự động hóa. Google đang làm rất tốt với các sản phẩm điện thoại thông minh, kính thông minh và thậm chí cả xe thông minh – đó chính là những thứ cần đến hợp đồng thông minh. Ví dụ như các phương tiện tự lái hoặc tự đỗ, trong đó các hợp đồng thông minh có thể đưa vào hoạt động một loại “oracle” có thể phát hiện ra ai là người có lỗi trong một vụ tai nạn; cảm biến hoặc trình điều khiển,… Sử dụng hợp đồng thông minh, một công ty bảo hiểm ô tô có thể tính mức giá chính xác dựa trên điều kiện, hoàn cảnh của khách hàng.

Chăm sóc y tế

Hồ sơ sức khỏe cá nhân có thể được mã hóa và lưu trữ trên blockchain bằng khóa bảo mật chỉ cấp quyền truy cập cho các cá nhân cụ thể. Chiến lược tương tự có thể được sử dụng để đảm bảo rằng nghiên cứu được thực hiện thông qua luật HIPAA (theo cách an toàn và bảo mật). Biên lai của các ca phẫu thuật có thể được lưu trữ trên một blockchain và tự động được gửi đến các nhà cung cấp bảo hiểm dưới dạng bằng-chứng-giao-hàng (proof-of-delivery). Sổ cái cũng có thể được sử dụng để quản lý chăm sóc sức khỏe nói chung, như giám sát thuốc, tuân thủ quy định, kết quả xét nghiệm và quản lý vật tư chăm sóc sức khỏe.

Logistics

Như chúng ta đều biết, chuỗi cung ứng mà một hệ thống kéo dài và gồm nhiều liên kết khác nhau. Mỗi liên kết cần phải nhận được xác nhận bởi cái ở trước để đủ điều kiện thực hiện phần việc của mình theo như hợp đồng. Đây là một quá trình dài hơi và kém năng suất, nhưng với hợp đồng thông minh thì mỗi bộ phận tham gia đều có thể theo dõi tiến trình công việc để từ đó hoàn thành nhiệm vụ đúng hạn. Hợp đồng thông minh bảo đảm tính minh bạch trong điều khoản hợp đồng, chống gian lận. Nó còn có thể cung cấp cho ta khả năng giám sát quá trình cung ứng nếu như được tích hợp chung với Mạng lưới vạn vật kết nối Internet (Internet of Things).

Bên cạnh đó, hợp đồng thông minh còn có vô vàn ứng dụng khác, ví dụ như trong dịch vụ ngân hàng, dịch vụ tài chính, bảo hiểm, bất động sản,…

Ưu và nhược điểm của Hợp đồng thông minh

Ưu điểm

Hợp đồng thông minh sử dụng tất cả những điểm mạnh của công nghệ Blockchain.

  • Tính bảo mật

Hợp đồng thông minh được mã hóa và phân phối về cho các node. Cách thức này bảo đảm nó sẽ không bị thất lạc hay sửa đổi mà không được bạn cho phép.

  • Hiệu quả về kinh tế và nhanh gọn

Hầu hết các công đoạn đều được tự động hoá, và gần như loại bỏ hoàn toàn bên trung gian.

  • Tiêu chuẩn hóa

Hiện đã xuất hiện một loạt các hình thức hợp đồng thông minh khác nhau. Người dùng có thể chọn ra một kiểu và thay đổi sao cho phù hợp nhất với nhu cầu bản thân.

Nhược điểm

Hợp đồng thông minh chưa phải là hoàn hảo. Sau đây là một số các khiếm khuyết còn tồn đọng:

  • Nhân tố con người

Vì toàn bộ phần mã được soạn thảo bởi con người, và họ vẫn có thể mắc lỗi. Nếu hợp đồng thông minh đã được tải lên Blockchain, các nhà lập trình sẽ không thể nào thay đổi được nó.

Một ví dụ nổi tiếng về nhân tố con người đó chính là sự kiện DAO. Lỗi lập trình của đội ngũ phát triển đã bị một số tin tặc phát hiện và tận dụng, từ đó cướp đoạt đến 60 triệu USD tiền vốn của người dùng

  • Tình trạng pháp lý chưa rõ ràng

Hiện tại, hợp đồng thông minh vẫn chưa được quản lí bởi bất kì chính phủ nào cả. Vì thế cho nên vẫn tiềm ẩn khả năng xuất hiện mâu thuẫn nếu như các thể chế quản lí quyết định xây dựng bộ khung pháp lý dành cho hình thức hợp đồng thông minh còn khá mới mẻ này.

  • Chi phí thực hiện

Hợp đồng thông minh không thể nào được lập nên mà không cần thông qua công đoạn lập trình. Do đó, điều cần thiết là phải có một chuyên gia lập trình dày dạn kinh nghiệm trong đội ngũ phát triển để hạn chế tối đa những sai sót có thể xảy ra đối với hợp đồng và bảo đảm cơ sở hạ tầng của công ty tương thích được với công nghệ Blockchain.

Các Blockchain nơi bạn có thể xử lý hợp đồng thông minh

  • Bitcoin: Bitcoin rất tốt để xử lý các giao dịch Bitcoin, nhưng khả năng xử lý tài liệu bị hạn chế.
  • Chuỗi bên (Side chain): Đây là tên gọi khác của các blockchain chạy liền kề với Bitcoin và cung cấp nhiều tiềm năng hơn cho các hợp đồng xử lý.
  • NXT: NXT là một nền tảng blockchain công cộng chứa một vài mẫu hợp đồng thông minh để lựa chọn. Bạn phải sử dụng những mẫu được đưa ra và không thể tự viết mã cho mình.
  • Ethereum: Ethereum là một nền tảng blockchain công cộng và tiên tiến nhất để mã hóa và xử lý các hợp đồng thông minh. Bạn có thể mã hóa bất cứ điều gì bạn muốn nhưng sẽ phải trả tiền cho sức mạnh tính toán với token ETH.

Bài viết vẫn đang được Tiktakbtc xây dựng nội dung nhằm đem đến cho khách hàng những thông tin tốt nhất

Tiktakbtc Official – Hãy kết nối với Tiktakbtc